Ñoqanchik, czyli quechua wkracza do telewizji

Świetne wieści z Peru – po raz pierwszy w historii peruwiańskiej telewizji jeden z dzienników będzie nadawany w całości w języku quechua. 

Program rozpocznie nadawanie w poniedziałek w państwowej TV Perú i Radio Nacional, a nosić będzie wyrazistą nazwę – Ñoqanchik. Słowo to oznacza w quechua „my” i zawiera w sobie także słuchacza („my i ty”), w przeciwieństwie do ñoqayku („my bez ciebie”). W wyborze nazwy dziennika widać zatem zaproszenie do współtworzenia programu przez słuchaczy i widzów, skierowane do wszystkich Peruwiańczyków bez względu na ich przynależność etniczną czy językową.

Program będzie nadawany jednocześnie w radiu i telewizji o 5:30 rano od poniedziałku do piątku. Do obsługi dziennika zatrudniono 14 reporterów, posługujących się językiem quechua, a najważniejsze informacje w oryginale podawane w języku hiszpańskim, będą symultanicznie tłumaczone na język quechua. Dla widzów, których ojczystym językiem jest hiszpański, zostaną zapewnione napisy w tym języku.

Trudno nie zauważyć, być może z przekąsem, że decyzja o rozpoczęciu nadawania programu została podjęta z dużym opóźnieniem. Biorąc pod uwagę fakt, że aż 13% obywateli Peru posługuje się językiem quechua w codziennej komunikacji (często praktycznie nie znając języka hiszpańskiego), tego typu inicjatywa już dawno powinna była zagościć w peruwiańskiej telewizji. W niektórych częściach kraju liczba osób, dla których quechua jest pierwszym językiem, przekracza 60% a nawet 70% – w miejscowościach Huancavelica (65%), Ayacucho (64%) czy Apurímac (72%).

To właśnie z ostatniego z wymienionych regionów pochodzą prowadzący program. Marisol Mena, ekspert w dziedzinie dwujęzycznej edukacji międzykulturowej i komunikacji, będzie towarzyszyć równie doświadczonemu prezenterowi Clodomiro Landeo, byłemu prowadzącemu porannego programu radiowego, nadawanego częściowo w quechua. Warto podkreślić, że reprezentują oni różne odłamy quechua – Mena posługuje się odmianą collao (obecną w Cusco), a Landeo chanka (Ayacucho). Fakt ten może przyczynić się do powstania drobnych nieporozumień językowych w trakcie prowadzenia programu, jednak z pewnością pozwoli też na zaprezentowanie różnorodności językowej quechua w Peru.

A jest co prezentować – w quechua, w przeciwieństwie do języka hiszpańskiego, teraźniejszość silnie przeplata się z przeszłością, a świat realny ze światem wyśnionym. Quechua niesie także ze sobą ładunek emocji i odniesień, nieobecny w językach przywiezionych na ziemie Ameryki Łacińskiej w trakcie konkwisty. Jak zauważył Landeo dla „El País”:

Quechua nie służy jedynie do tłumaczenia lub powtarzania tego, co się powiedziało w hiszpańskim, ale aby posłużyć się innym zestawem odniesień. Jego główną wartością jest uzupełnianie informacji dzięki innemu punktowi widzenia. Woda, dla przykładu, w quechua nie stanowi jedynie związku chemicznego, ale jest elementem nadrzędnym, ma inną wartość.

Czy jesteśmy świadkami odrodzenia quechua w skali narodowej? Po setkach lat celowej dyskryminacji językowej i eliminowania quechua z przestrzeni publicznej wydaje się, że przyszedł czas na odwrócenie pesymistycznej tendencji „wybielania językowego”, której doświadczyło wiele krajów Ameryki Łacińskiej. Jednym z sygnałów przemiany było wspomnienie w inauguracyjnej przemowie przez nowego prezydenta Peru, Pedro Pablo Kuczynskiego, potrzeby włączania praw lingwistycznych i międzykulturowych do zadań administracji rządowej:

Jako rząd i społeczeństwo powinniśmy walczyć przeciwko dyskryminacji. Jak [najpełniej] wyrazić ten koncept? Na przykład poprzez to, że środki komunikacji publicznej będą [prawidłowo] komunikować się z osobami posługującymi się językiem quechua.

Według cenzusu z 2007 roku, aż 3 261 750 osób zadeklarowało quechua jako język ojczysty. Szacuje się, że ok. 6 milionów osób zna na równym poziomie język hiszpański i quechua, a niemal 4 miliony osób posługuje się jedynie językiem quechua. Jest to zatem największa grupa językowa wśród narzeczy, dialektów i samodzielnych języków rdzennych w Ameryce Łacińskiej.

Iberoameryka pisała już wcześniej o pozytywnych sygnałach odrodzenia językowego w Peru, Ekwadorze i Kolumbii – w tym o interpretacji przebojów Michaela Jacksona w quechua. Ciekawą inicjatywą była między innymi kampania koncernu Coca-Cola, która stawiała na umieszczanie na puszkach swoich napojów imion pochodzących na równi z języka hiszpańskiego, jak i z języków rdzennych. Z kolei w 400. rocznicę wydania Don Kichota, dzieło to przetłumaczono na język quechua, o czym można przeczytać tutaj.

Warto przypomnieć – pierwszy wyrok w języku quechua wydano w kwietniu 2015 roku, miesiąc wcześniej do wydania wyroku posłużono się, także po raz pierwszy, językiem aymara. Nowe przepisy precyzują również, że urzędnicy i sędziowie w dystryktach, w których użytkownicy języka quechua lub aymara stanowią większość, muszą posługiwać się danym językiem.

Wywiad z Dyrektorem Wykonawczym Narodowego Instytutu Radia i Telewizji w Peru (IRTP), Hugo Coyą Honoresem

Źródła:

http://internacional.elpais.com/internacional/2016/12/07/america/1481150662_571329.html

http://peru21.pe/actualidad/irtp-estrenara-primer-noticiero-quechua-noqanchik-video-2264209

http://www.irtp.com.pe/institucion/novedades/presidente-del-irtp-anunci-el-estreno-del-noticiero-en-quechua-noqanchik

http://diariocorreo.pe/cultura/tv-peru-anuncia-el-primer-noticiero-en-quechua-de-la-television-nacional-716016/

http://www.andina.com.pe/Ingles/noticia-chinas-xinhua-news-agency-highlights-launch-of-peruvian-newscast-in-quechua-643956.aspx

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *